Digitale spaarpunten stimuleren goed gedrag

Sabine Pinedo en echtgenoot Roderik Kraaijenhagen willen met hun e-health-project Benefit de leefstijl van hun patiënten verbeteren. © Mats van Solingen

Hoe kun je patiënten met hart- en vaatziekten prikkelen hun goede gedrag vol te houden? Volg ze digitaal en beloon ze met tastbare cadeautjes. E-health-organisatie Vital10, opgericht door internist Sabine Pinedo en cardioloog Roderik Kraaijenhagen, krijgt subsidie om dit Benefit-concept uit te bouwen.

Het was vorige week e-health-week. Eigenlijk een beetje een gek fenomeen, e-health-week, zegt internist Sabine Pinedo. ‘Hoezo moet je dat benaderen als iets afzonderlijks, alsof het losstaat van de gewone zorg?’ Voor Pinedo en echtgenoot Roderik Kraaijenhagen is e-health al jaren verweven in de manier van werken zoals ze die voorstaan. Pinedo: ‘Het zou gewoon in de zorg geïntegreerd moeten zijn. Regelmatig lees ik stukken die betrekking hebben op e-health en dan denk ik: dat doen wij al.’

Kijk hoe ze het doen in hun zelfstandig behandelcentrum, zegt cardioloog Kraaijenhagen. ‘We kunnen dankzij e-health de zorg precies zo inrichten als we willen en denken dat nodig is. Patiënten voor wie een persoonlijk consult niet vereist is, kunnen we op afstand volgen. Daarmee maken we ruimte vrij voor patiënten die meer tijd nodig hebben en die we zo langer kunnen zien.’ Pinedo: ‘Een consult duurt bij mij een halfuur of een uur voor bijvoorbeeld een 85-jarige patiënte met meerdere klachten.’

Ze omschrijft e-health dan ook liever als: zorg naar de patiënt brengen. De meerwaarde daarvan merkte Pinedo toen ze in 2014 zelf ziek werd, ze kreeg nierkanker. ‘Toen ik een paar keer geopereerd werd, maakte ik me weleens zorgen over een wond. Ik maakte een foto van de wond en stuurde deze op naar mijn behandelend arts, en hoewel het al ’s avonds laat was kreeg ik meteen antwoord. Dat vond ik zó fijn, dan kun je als patiënt gerust de nacht in. Ik realiseerde me: deze behandeling is een voorrecht. Maar ik wil heel graag dat meer mensen dit voorrecht krijgen: makkelijk en snel contact met de arts.’

Leefstijl

Vanuit het door Pinedo en Kraaijenhagen opgerichte medisch centrum Arterium in Amsterdam-Zuid bieden ze verschillende programma’s aan voor herstellende of chronische patiënten, waarin e-health een nadrukkelijke rol speel. ‘Een proeftuin’, noemt Pinedo het. De onlinetrombosedienst Trombovitaal heeft Pinedo in 2007 opgezet en telt inmiddels duizenden gebruikers. Met hun onlineplatform (het Health ePortal) ondersteunen ze ook het Cardiovitaal-programma dat hartrevalidatie aanbiedt, bedoeld voor de 120 dagen na een hartoperatie, een opname voor hartritmestoornis, of een andere cardiologische behandeling. Kraaijenhagen: ‘Op hun persoonlijk portaal geef je mensen inzicht in hun eigen status. Pinedo vult aan: ‘Vaak worden patiënten overvallen door de informatie die ze krijgen na een uitslag. In dat portaal kunnen ze on demand opzoeken, of een vraag stellen.’

Met de arts is het mogelijk om face-to-facecontact te hebben, vergelijkbaar met Skype, maar dan goed beveiligd.’ Met klem zegt Kraaijenhagen dat ze alleen met ‘heel goede ICT-partijen’ werken.

In de afgelopen zes jaar zijn er meer dan zevenduizend patiënten met behulp van e-health behandeld. En nu gaan ze een level hoger, om in digitale termen te blijven. ‘Ook ná het nazorgtraject van 120 dagen, is het belangrijk dat iemand verder zelf aan de slag gaat om vitaal te worden en te blijven. Wat relevant is in dit alles, is leefstijl’, zegt Kraaijenhagen. In hun e-health-proeftuin hebben ze afgelopen jaar Vital10 gelanceerd. Door middel van het onlineplatform kunnen deelnemers met een digitale coach en digitale arts werken aan gezondheidsdoelen en hun leefstijl blijvend verbeteren. De beïnvloedbare factoren zijn de tien factoren die terugkomen in de naam Vital10: onder meer eetgewoonten, cholesterol, roken en bloeddruk. De deelnemers kunnen verschillende gezondheidsapps gebruiken, die gekoppeld zijn aan het Health ePortal. Op basis daarvan geeft de e-coach of e-arts feedback.

En nu is Vital10 opgenomen in een volgend project: Benefit. De Hartstichting en ZonMw hebben vorige week bekendgemaakt 2,5 miljoen euro subsidie toe te kennen aan Benefit. De Universiteit Leiden, het Leids Universitair Medisch Centrum en Vital10 zijn hierbij de trekkers van een groot publiek-privaat consortium.

Het hoofdidee achter Benefit is om gedragsverandering te belonen. De deelnemers, in dit geval patiënten met (een verhoogd risico op) hart- en vaatziekten, krijgen individuele leefstijlcoaching en verdienen bonuspunten als ze ‘gezonde keuzes’ maken. Een gezonde keuze kan zijn: naar de sportschool, of een onlinecursus volgen, maar het kan ook zijn: familie of vrienden erbij betrekken.

Deze bonuspunten kunnen ze inwisselen voor (culturele) uitjes of korting bij winkelketens. In de toekomst zou korting op de eigen bijdrage van de zorgverzekering interessant zijn. Vanuit de Universiteit Leiden zijn medisch psycholoog Veronica Janssen en hoogleraar gezondheidspsychologie Andrea Evers erbij betrokken. De laatste is projectleider van een onderzoek naar gezonde leefstijl bij hart- en vaatpatiënten: kun je inderdaad patiënten met beloningen stimuleren om gezonder te leven? Volgens de onderzoekers is het project geslaagd als twee op de drie deelnemers het volhouden: niet roken, voldoende bewegen en gezond eten.

Kleine stapjes

Wat Kraaijenhagen en Pinedo hebben opgestoken van hun eerdere e-health-ervaringen, passen ze toe. ‘De meeste mensen vinden het fijn om inzicht te krijgen in hun dossier en informatie te kunnen zien. Ze willen de uitslag wel weten, maar wat ze vooral willen weten is: Wat nu? Wat moet ik ermee? Ze willen een terugkoppeling over de dingen waarop ze zelf invloed kunnen uitoefenen. Kortetermijndoelen zijn het beste. Denk maar aan stoppen met roken. Wat mensen vaak over de streep helpt om te stoppen, is niet de langetermijngezondheidswinst maar ‘frisse adem’ en ‘betere huid’. ‘De meeste mensen gaan aan de slag met informatie die ze krijgen over bloeddruk, glucose, voedingsgewoonten.’ Kleine stapjes zijn belangrijk, zegt Pinedo. ‘De weg naar het doel toe is net zo belangrijk als het doel zelf. Dat willen we waarderen met het geven van punten in het loyaliteitsprogramma.’

Benefit gaat 1 juni ‘live’. Pinedo en Kraaijenhagen zijn blij met de subsidie van de Hartstichting en ZonMw, waardoor het systeem de komende vijf jaar goed kan worden neergezet. ‘Maar in de toekomst moet het zichzelf gaan bedruipen.’

Ze zien een functie weggelegd voor bedrijven, maar kiezen zelf niet voor zomaar elk bedrijf. Kraaijenhagen: ‘In onze code of conduct hebben we vastgelegd met welke partijen we wel en niet willen samenwerken.’ Het zorgbedrijf werkt vanuit de uitgangspunten van maatschappelijk verantwoord ondernemen, verduidelijkt Pinedo: ‘Ik ben geïnspireerd door bedrijven als Tony Chocolonely. We houden onze ecologische footprint in de gaten. En bij de keuze van de marktpartijen en partners kijken we ook in hoeverre zij milieubewust produceren en hoe ze hun werknemers behandelen. Dat alles past, net zoals e-health, bij de zorg zoals wij die voorstaan.’

E-health-week: miljoen voor innovatieve zorgideeën

Minister Edith Schippers (Volksgezondheid) stelt 1 miljoen euro beschikbaar voor onderzoek naar het toepassen van veelbelovende en vernieuwende initiatieven in de organisatie van en toegang tot zorg. Dat maakte zij bekend op de afsluiting van de nationale e-health-week 2017. Bij deze speciale week waren 235 verschillende organisaties betrokken om bekendheid te geven aan e-health en de mogelijkheden die het biedt.

Schippers: ‘Onze zorg staat bol van de creatieve en inspirerende initiatieven. Mensen hebben de mooiste ideeën, maar de slag naar onderzoek wordt vaak niet gemaakt. Werkt uw idee echt in de dagelijkse praktijk? Voorziet het in een behoefte? Wat is er nodig om een innovatie ook in andere organisaties succesvol te maken?’ Met het geld dat Schippers beschikbaar stelt, wil ze het onderzoek ‘een zet in de goede richting’ geven. Dit voorjaar zal ZonMw een oproep plaatsen, waarna organisaties hun aanvraag kunnen indienen.

 

7,5 miljoen euro voor onderzoek naar volhouden gezonde leefstijl

De Hartstichting investeert samen met ZonMw 7,5 miljoen euro in onderzoek naar het volhouden van een gezonde leefstijl. Het doel is om nieuwe manieren te vinden om gezonde keuzes te maken en gezond gedrag beter vol te houden. Hiermee is het risico op hart- en vaatziekten te verlagen. De Hartstichting wil met deze investering ook de groei van het aantal kinderen met overgewicht een halt toeroepen.  

Gezonde leefstijl moeilijk vol te houden

Iedereen weet dat gezond leven verschillende gezondheidsrisico’s verkleint, waaronder het risico op hart- en vaatziekten.

Er zijn steeds meer trainingen, gezonde kookboeken en apps die ons helpen gezonde keuzes te maken. Ondanks alle inspanningen om gezond te leven, houden de meeste mensen het in de praktijk niet vol om daar echt naar te leven. Zo staan mensen dagelijks bloot aan talloze ongezonde verleidingen in hun omgeving.

Ook als mensen al een hart- of vaatziekte hebben (gehad), blijft het moeilijk om gezond te eten en voldoende te bewegen. Daarmee lopen patiënten een verhoogd risico om nogmaals een hart- of vaatziekte te krijgen en neemt de kans op herstel af.

Drie effectieve manieren

“De uitdaging ligt juist op dit terrein: op dit moment zijn er ruim 1 miljoen hart- en vaatpatiënten in Nederland. Dit aantal zal de komende decennia toenemen als we de risicofactoren (hoge bloeddruk, hoog cholesterol, roken en overgewicht) niet terugdringen. Zo willen we met deze investering ervoor zorgen dat mensen gebruik maken van nieuwe manieren om gezond leven vol te houden en daarmee hun kans op hart- en vaatziekten te verkleinen”, aldus Floris Italianer, directeur van de Hartstichting.

De onderzoeken richten zich op oplossingen voor meerdere doelgroepen, waaronder jongeren (10-14 jaar), volwassenen met een lage(re) sociaaleconomische status en hart- en vaatpatiënten.

Omgevingsfactoren

Twee van de drie gehonoreerde projecten hebben betrekking op het creëren van veranderingen in de omgeving. Zo onderzoekt Joline Beulens (VUmc) of mensen voor gezondere producten kiezen door aanpassingen in de supermarkt te doen, zoals aanprijzingen en prominente(re) plaatsing. Karien Stronks (AMC) gaat veranderingen in de omgeving van jongeren doorvoeren en onderzoekt of dit gezond gedrag stimuleert.

Andrea Evers (Universiteit Leiden) gaat onderzoeken of hart- en vaatpatiënten baat hebben bij individuele leefstijl-coaching in combinatie met het belonen van gezond gedrag.

Lees meer over de onderzoeken

Ideaalbeeld

Italianer: “Ons ideaalbeeld is dat iedereen in Nederland langdurig gezond kan leven. We willen dat meer mensen gezonde keuzes maken, zodat zij zich vitaal voelen en minder risico lopen om hart- en vaatziekten te krijgen. We richten ons nu op het vinden van nieuwe methodes. Aansluitend gaan we er alles aan doen om deze toegankelijk te maken voor zoveel mogelijk mensen.”

Samenwerking

De Hartstichting draagt 7 miljoen euro bij aan deze investering en ZonMw 0,5 miljoen euro.

Bijzonder is dat binnen dit onderzoeksprogramma verschillende partijen samenwerken, waaronder het Voedingscentrum, samenwerkende universiteiten, praktijkinstellingen en bedrijven (onder meer supermarktketen CoOp, Albert Heijn, Thnk social enterprise BV en health4people).

Deze gezamenlijke aanpak vergroot de kans op veranderingen in de omgeving, die gezonde keuzes en landelijke toepassing en borging mogelijk maken.

Preventieprogramma’s ZonMw

ZonMw draagt met haar preventieprogramma’s bij aan de verbetering van de preventiepraktijk, aan gezondheidswinst en het verminderen van sociaal economische gezondheidsverschillen.

Meer informatie

Lees verder over:

Onderzoeksagenda Hartstichting

Nieuwe manieren om een gezonde leefstijl lang vol te houden staat op de onderzoeksagenda van de Hartstichting. Deze is in 2014 opgesteld samen met wetenschappers, zorgverleners, patiënten, vrijwilligers, donateurs en het Nederlandse publiek. Met deze aanpak wil de Hartstichting wetenschappelijke doorbraken realiseren waar de samenleving behoefte aan heeft én die grote impact hebben op het leven van mensen met hart- en vaatproblemen en hun naasten.

Hartstichting gaat gezond eten belonen om hart- en vaatpatiënten te stimuleren

(Linda Nieuws – 26 januari 2017 – nieuws)

Goede voornemens zijn niet altijd genoeg om een gezond eetpatroon aan te houden. Daarom heeft de Hartstichting een andere manier bedacht om men gezond te laten eten.

Namelijk: het belonen ervan met uitjes en kortingen.

Gezonde én aantrekkelijke leefstijl

Prof. dr. Andrea Evers van de Universiteit Leiden gaat samen met dokters uit heel Nederland op onderzoek uit: lukt het hen om hart- en vaatpatiënten zó te stimuleren dat zij voldoende bewegen, niet meer roken en gezonder eten? Evers is positief: “Een gezonde leefstijl moet aantrekkelijk worden,” zegt ze tegen RTL Nieuws. En dus is volgens de arts belonen dé oplossing. “Zo werkt het ook bij kinderen.”

Stok achter de deur

Met de actie hoopt Evers patiënten ook na de ziekenhuisopname een stok achter de deur te bieden. “In het ziekenhuis en tijdens de revalidatie worden ze begeleid naar een gezonde leefstijl, maar daarna mislukt het vaak om dit vol te houden. Dat moet anders, om te voorkomen dat mensen nogmaals een hart- of vaatziekte krijgen of onvoldoende herstellen.”

Bonuspunten

En dus wil dokter Evers proberen of het uitdelen van bonuspunten patiënten stimuleert gezonde keuzes te maken. Die punten kunnen ze vervolgens inwisselen voor leuke uitjes of kortingen op bijvoorbeeld bloeddrukmeters, stappentellers of op de zorgverzekering. “Als we de switch weten te maken van iets wat moet naar iets wat leuk is, dan hebben we wat bereikt,” aldus Evers.

Hartstichting gaat gezond gedrag belonen met kortingen en tripjes

Iedereen weet hoe belangrijk het is om gezond te leven, maar lang niet iedereen doet het. Om dat te veranderen, gaat de Hartstichting op zoek naar nieuwe manieren om dat gedrag beter vol te houden. Eén van die manieren: het belonen van gezond gedrag.

Houd je gezond gedrag beter vol als je wordt beloond met uitjes en kortingen? Prof. dr. Andrea Evers van de Universiteit Leiden denkt van wel. In opdracht van de Hartstichting gaat ze samen met dokters en patiënten in heel Nederland onderzoeken of hart- en vaatpatiënten op deze manier te stimuleren zijn om voldoende te bewegen, niet te roken en gezonder te gaan eten.

‘Buiten het ziekenhuis moet het gebeuren’

“Voor hartpatiënten is het extra belangrijk dat ze gezonder gaan leven”, vertelt ze. “In het ziekenhuis en tijdens de revalidatie worden ze begeleid naar een gezonde leefstijl, maar daarna mislukt het vaak om het goed vol te houden.” 70 procent van de hartpatiënten is een jaar na een ziekenhuisopname alweer vervallen in ongezonde gewoontes. “Dat moet anders, om te voorkomen dat mensen nogmaals een hart- of vaatziekte krijgen of onvoldoende herstellen.”

Ook buiten het ziekenhuis moeten patiënten hulp krijgen, denkt Evers. “Daar zijn ze 99 procent van de tijd, dus daar moet het gebeuren. En in plaats van met het opgestoken vingertje te zwaaien over slechte keuzes, willen we gezond gedrag juist gaan belonen.”

Sparen voor kortingen

Dat belonen beter werkt dan bestraffen, is al langer bekend, zegt Evers. “Zo werkt het ook bij kinderen.” En beloningen op de korte termijn werken beter dan beloningen op de lange termijn. Van een gezonde leefstijl heb je op de lange termijn veel profijt, maar er is geen directe beloning. “Dat willen we veranderen. Een gezonde leefstijl moet aantrekkelijk worden. ”

Het idee: bonuspunten uitdelen voor elke gezonde keuze die een patiënt maakt. Die punten kunnen ze inwisselen voor leuke uitjes of kortingen. Korting op hamburgers zul je er natuurlijk niet mee krijgen, maar bijvoorbeeld wel op bloeddrukmeters, stappentellers of op de zorgverzekering.

‘Kleine stap moet al wat opleveren’

Doel is om het beloningssysteem zo laagdrempelig mogelijk te maken. “Het moet niet te moeilijk zijn. Een kleine stap moet al wat opleveren. Wanneer je je afspraak bij de cardioloog nakomt of je medicijnen inneemt, moet je al punten krijgen. Het moet leuk zijn. Dan blijft het op de lange termijn ook aantrekkelijker. Als we de switch weten te maken van iets wat moet naar iets wat leuk is, dan hebben we wat bereikt.”

Op den duur zouden de bonuspunten dan niet eens meer nodig zijn, denkt Evers. “Als je ze vaak beloont, wordt het iets wat mensen van zichzelf leuk gaan vinden, omdat ze het associëren met iets positiefs.” Daarnaast heeft gezond leven van zichzelf al veel beloningsaspecten, zegt ze. “Je valt bijvoorbeeld af, ziet er beter uit, bent fitter. Op een gegeven moment zijn die externe prikkels, die spaarpunten, niet meer nodig.” Al is het idee vooralsnog om het puntensysteem levenslang te laten voortduren.

7,5 miljoen

De Hartstichting heeft (samen met ZonMw) 7,5 miljoen euro uitgetrokken voor onderzoek naar het volhouden van een gezonde leefstijl. Het streven is om drie toegankelijke en effectieve manieren te vinden om dat voor elkaar te krijgen. De andere twee projecten richten zich op het creëren van veranderingen in de omgeving.

Joline Beulens van het VUmc onderzoekt of mensen voor gezondere producten kiezen door aanpassingen in de supermarkt te doen, zoals aanprijzingen en prominente(re) plaatsing. Karien Stronks van het AMC gaat veranderingen doorvoeren in de omgeving van jongeren en onderzoekt of dit gezond gedrag stimuleert.

Sparen voor korting door gezond te leven

Een nieuw gezondheidsprogramma gaat patiënten met (een verhoogd risico op) hart- en vaatziekten belonen voor het volhouden van een gezonde leefstijl. Patiënten kunnen punten sparen door bijvoorbeeld te stoppen met roken, op hun gewicht te letten, lessen te volgen bij de sportschool of gezonde voeding te kopen. Daarmee verdienen ze korting op producten bij grote winkelketens en op leuke uitjes. Met 2,5 miljoen euro van de Hartstichting en ZonMw zal het BENEFIT-consortium, waarbinnen veel organisaties en bedrijven samenwerken, dit programma gaan ontwikkelen en landelijk uitrollen. De afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Leiden, de afdeling Hartziekten van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en het eHealth bedrijf Vital10 leiden dit project.

Een gezonde leefstijl is belangrijk voor iedereen. Na een hartinfarct zijn patiënten vaak heel gemotiveerd om gezonder te gaan leven. Toch blijkt het na een periode van revalidatie en begeleiding vaak moeilijk om een gezonde leefstijl vast te houden. “Met name bij de overgang van revalidatiecentrum naar de eigen omgeving vallen patiënten vaak terug in hun oude leefwijze”, weet gezondheidspsycholoog prof. Andrea Evers (faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Leiden). Het programma BENEFIT is bedoeld als extra stimulans om gezond te blijven leven, ter aanvulling op revalidatie en begeleiding door de huisarts.

Weg met het opgestoken vingertje

BENEFIT combineert individuele coaching – digitaal of face-to-face – met een loyaliteitssysteem. Deelnemers krijgen via de computer toegang tot een persoonlijk gezondheidsportaal, dat laat zien hoe hun leefstijl en gezondheid er voorstaan. Het gezondheidsportaal toont onder andere gegevens van hun activiteitenmeter, bloeddrukmeter, weegschaal en apps op de mobiele telefoon. Deelnemers kunnen punten verdienen door bijvoorbeeld voldoende stappen te zetten, niet te roken, gezonde voeding in huis te halen en, indien nodig, hun gewicht, bloeddruk, bloedsuiker en/of cholesterol op gezette tijden te controleren. “We willen duurzaam gezond gedrag belonen en zo aantrekkelijk mogelijk maken”, licht medisch psycholoog dr. Veronica Janssen (afdeling Hartziekten, LUMC) toe. “Zo kunnen deelnemers in een gezondheidsgame extra punten verdienen met challenges, denk aan de avondvierdaagse of een maand lang lessen bij de sportschool. Er zijn ook punten te verdienen door vrienden en familie te betrekken bij een gezonde leefstijl.” De punten kunnen deelnemers inwisselen voor leuke uitjes en korting op producten bij grote winkelketens.

Beloning

Een onafhankelijke gebruikerscommissie gaat beoordelen of de producten waarop de deelnemers korting kunnen verdienen passen bij een gezonde leefstijl. “Ook zouden we bijvoorbeeld korting willen bieden op de eigen bijdrage van de zorgverzekering”, aldus Evers. De verzamelde gegevens van de deelnemers zullen uiteraard goed beschermd blijven, zodat er geen oneigenlijk gebruik van gemaakt kan worden.

Landelijk uitrollen

Zorgverleners zullen BENEFIT in eerste instantie aanbieden aan patiënten met (een verhoogd risico op) hart- en vaatziekten. Uiteindelijk moet het programma landelijk uitgerold worden zodat álle geïnteresseerde Nederlanders kunnen deelnemen. “Het BENEFIT-consortium is bewust een publiekprivaat consortium om zo op een verantwoorde en stimulerende wijze de brug te slaan tussen zorg en commercie”, aldus cardioloog dr. Roderik Kraaijenhagen (directeur van Vital10). “Door goede samenwerking kunnen we een nieuw ecosysteem en financieringsmodel neerzetten dat gezond leven stimuleert en waar zowel de zorg, het bedrijfsleven en individuen de vruchten van plukken.” Na vijf jaar moet BENEFIT zonder subsidie kunnen blijven draaien.